Pompa ciepła

Jak działa gruntowa pompa ciepła? Zasada działania urządzenia

Autor: Redakcja plusoutlet.pl Opublikowano Czas czytania: 5 min

Gruntowa pompa ciepła nie wytwarza ciepła, lecz przenosi je z gruntu do budynku. Pobiera energię przez wymiennik wypełniony solanką, przekazuje ją czynnikowi chłodniczemu, a następnie dzięki pracy sprężarki podnosi jego temperaturę do poziomu użytecznego dla ogrzewania domu. Stabilna temperatura ziemi sprawia, że system może pracować równomiernie także wtedy, gdy na zewnątrz panuje mróz.

Czym jest gruntowa pompa ciepła?

Gruntowa pompa ciepła to urządzenie, które transportuje energię między dwoma obiegami. Dolne źródło znajduje się w gruncie i odbiera z niego ciepło, natomiast górne źródło stanowi instalacja w budynku, na przykład ogrzewanie podłogowe, grzejniki lub zasobnik ciepłej wody użytkowej.

Grunt jest stabilniejszym źródłem energii niż powietrze. Poniżej strefy przemarzania jego temperatura zmienia się powoli, dlatego spadek temperatury zewnętrznej nie powoduje tak gwałtownego pogorszenia warunków pracy jak w przypadku pompy powietrznej. Nie oznacza to jednak, że energia z ziemi jest bezpośrednio gotowa do ogrzania pomieszczeń. Pompa musi podnieść jej potencjał temperaturowy, zużywając przy tym energię elektryczną.

Jak działa gruntowa pompa ciepła?

Dolne źródło tworzą rury ułożone poziomo w gruncie albo sondy umieszczone w odwiertach. W ich wnętrzu krąży solanka, czyli mieszanina wody i płynu niezamarzającego, najczęściej glikolu. Solanka odbiera energię z ziemi i transportuje ją do wymiennika w pompie ciepła. Ten obieg jest oddzielony od obiegu chłodniczego urządzenia, dlatego płyn z kolektora nie miesza się z czynnikiem chłodniczym.

Wewnątrz pompy zachodzi zamknięty obieg termodynamiczny. Jego kolejne etapy wyglądają następująco:

  • Parownik – solanka przekazuje ciepło czynnikowi chłodniczemu. Czynnik ma niską temperaturę wrzenia, więc pobrana energia powoduje jego odparowanie.
  • Sprężarka – spręża gazowy czynnik chłodniczy. Wzrost ciśnienia powoduje wyraźne podniesienie jego temperatury. To właśnie sprężarka umożliwia wykorzystanie niskotemperaturowego ciepła gruntu do ogrzewania budynku.
  • Skraplacz – gorący czynnik oddaje energię wodzie krążącej w instalacji grzewczej. W czasie tego procesu czynnik chłodniczy skrapla się i wraca do postaci cieczy.
  • Zawór rozprężny – obniża ciśnienie i temperaturę czynnika. Schłodzony czynnik trafia ponownie do parownika, gdzie może odebrać kolejną porcję energii z solanki.

Pompa ciepła wykorzystuje więc energię elektryczną głównie do napędzania sprężarki i pomp obiegowych. Nie należy mówić, że urządzenie samo produkuje ciepło. Jego zadaniem jest przeniesienie energii z chłodniejszego środowiska do cieplejszego obiegu grzewczego.

Kolektor poziomy czy sonda pionowa?

Rodzaj dolnego źródła dobiera się do wielkości działki, warunków gruntowych, zapotrzebowania budynku oraz budżetu inwestycji. Kolektor poziomy wymaga dużej powierzchni, ale nie potrzebuje głębokich odwiertów. Sonda pionowa zajmuje mniej miejsca na powierzchni, za to jej wykonanie wymaga specjalistycznego sprzętu i dokumentacji.

Cecha Kolektor poziomy Sonda pionowa
Wymagana powierzchnia Duża, ponieważ rury układa się na znacznej powierzchni działki Mniejsza, zwykle wystarcza miejsce na rozmieszczenie odwiertów
Głębokość montażu Zwykle około 1,2–1,7 m, zależnie od strefy przemarzania i warunków lokalnych Od kilkudziesięciu do około 100 m, a w niektórych instalacjach nawet więcej
Koszt inwestycji Zwykle niższy, ponieważ nie wykonuje się głębokich odwiertów Zwykle wyższy ze względu na wiercenie i prace projektowe
Stabilność wydajności Dobry poziom stabilności, ale większy wpływ mają sezonowe zmiany temperatury gruntu Bardzo stabilne warunki pracy dzięki temperaturze na większej głębokości
Wymogi formalne Zwykle prostsze, zależne od zakresu robót i lokalnych warunków Odwierty wymagają sprawdzenia obowiązków wynikających z przepisów geologicznych

Przewiń tabelę w bok →

Przy kolektorze poziomym teren nad rurami powinien pozostać dostępny dla gruntu i opadów. Zabudowa lub gęste zadrzewienie mogą utrudniać regenerację cieplną wymiennika. W przypadku sond pionowych trzeba zachować wymagane odstępy między odwiertami. Zbyt małe odległości mogą powodować wzajemne wychładzanie się sond i spadek wydajności.

Wykonanie odwiertów wymaga oceny warunków geologicznych oraz sprawdzenia formalności. Przy głębokościach przekraczających 30 m mogą mieć zastosowanie obowiązki wynikające z Prawa geologicznego i górniczego, w tym przygotowanie projektu robót geologicznych i dokonanie odpowiedniego zgłoszenia. Zakres formalności zależy od parametrów inwestycji i lokalizacji.

Co wpływa na sprawność gruntowej pompy ciepła?

Najważniejszym parametrem opisującym efektywność jest COP, czyli stosunek ilości ciepła przekazanego do budynku do ilości zużytej energii elektrycznej w określonych warunkach pracy. Nie jest to stała wartość dla całego sezonu. Zmienia się między innymi wraz z temperaturą dolnego źródła i temperaturą zasilania instalacji grzewczej.

Pompa pracuje korzystniej z ogrzewaniem płaszczyznowym, takim jak podłogówka, ponieważ system ten może dostarczać ciepło przy niższej temperaturze wody. Grzejniki również mogą współpracować z pompą, ale w starszym budynku konieczne może być sprawdzenie ich powierzchni i wymaganej temperatury zasilania. Im większa różnica między temperaturą źródła a temperaturą potrzebną w budynku, tym więcej pracy musi wykonać sprężarka.

Równie ważny jest projekt dolnego źródła. Powinien uwzględniać zapotrzebowanie cieplne budynku, rodzaj gruntu, wilgotność, dostępny obszar oraz sposób rozmieszczenia rur lub sond. Zbyt mały wymiennik może nadmiernie się wychładzać, a pompa o niewłaściwie dobranej mocy może pracować poza korzystnym zakresem. Sam wybór urządzenia nie zastąpi poprawnego projektu całego systemu.

Dla kogo gruntowa pompa ciepła będzie dobrym rozwiązaniem?

To rozwiązanie pasuje przede wszystkim do inwestora, który może ponieść większy koszt początkowy i planuje wieloletnią eksploatację. Odwdzięcza się stabilnymi warunkami pracy, niewielką liczbą czynności obsługowych oraz możliwością ogrzewania domu i przygotowania ciepłej wody z jednego systemu. Kolektor poziomy wymaga odpowiedniej działki, natomiast sonda pionowa ogranicza zapotrzebowanie na powierzchnię, lecz zwiększa zakres robót i koszt inwestycji.

Gruntowa pompa ciepła jest najbardziej uzasadniona wtedy, gdy projekt obejmuje zarówno właściwie dobrane urządzenie, jak i wydajne dolne źródło. Wyższy koszt wykonania instalacji trzeba zestawić z niskim zużyciem energii w trakcie eksploatacji, stabilnością pracy oraz trwałością prawidłowo zaprojektowanego wymiennika.

O autorze

Redakcja plusoutlet.pl

Redakcja PlusOutlet.pl przygotowuje poradniki dla osób, które planują, budują lub wykańczają dom. Opisujemy cały proces: od wyboru i przygotowania działki oraz formalności, przez grunt i fundamenty, po ogrzewanie i wykończenie wnętrz.

Wszystkie wpisy autora

Czytaj również