Pompa ciepła

Pompa ciepła gruntowa – jak głęboko należy wykonać odwierty?

Autor: Redakcja plusoutlet.pl Opublikowano Czas czytania: 5 min

W przypadku gruntowej pompy ciepła odwierty pionowe najczęściej mają 70–150 m, a często mieszczą się w zakresie 70–100 m. Nie ma jednak jednej uniwersalnej głębokości. Decydują o niej zapotrzebowanie cieplne budynku, przewodność cieplna gruntu, obecność wód gruntowych, dostępne miejsce i wymagania formalne.

Dlaczego głębokość odwiertu ma znaczenie?

Odwiert pionowy umożliwia umieszczenie sondy gruntowej, przez którą roztwór glikolowy odbiera ciepło z podłoża. Im głębiej sięga sonda, tym mniejszy wpływ na jej pracę mają sezonowe zmiany temperatury przy powierzchni. Nie oznacza to jednak, że samo zwiększenie głębokości zawsze poprawi opłacalność instalacji.

Łączna długość odwiertów musi odpowiadać zapotrzebowaniu budynku i możliwościom cieplnym gruntu. Dlatego projektant może zaproponować jeden głębszy otwór albo kilka płytszych. Przy ograniczonej powierzchni działki głębsze odwierty ułatwiają rozmieszczenie instalacji, ale podnoszą wymagania techniczne i formalne. Przy większej działce kilka odwiertów może ułatwić rozłożenie odbioru ciepła.

Jak moc pompy wpływa na głębokość i liczbę odwiertów?

Punktem wyjścia nie powinna być sama powierzchnia domu, lecz obliczone zapotrzebowanie na ciepło. Moc pompy wskazuje, jaką wydajność musi zapewnić dolne źródło. Orientacyjny uzysk z jednego metra odwiertu bywa szacowany na około 30–70 W, a nie 30–70 kW. To szeroki przedział, który zależy między innymi od rodzaju skał, wilgotności i przepływu wód gruntowych. Nie należy na jego podstawie samodzielnie dobierać instalacji.

Poniższe zestawienie pokazuje jedynie przykładowe zakresy spotykane przy domowych instalacjach. Nie jest projektem wykonawczym, a powierzchnia budynku ma charakter orientacyjny.

Moc pompy Orientacyjna powierzchnia dobrze izolowanego domu Przykładowy układ odwiertów Łączna głębokość
6 kW około 120–160 m² 2 odwierty po 70–80 m około 140–160 m
10 kW około 180–250 m² 2–3 odwierty po 70–100 m około 180–240 m
15 kW około 250–350 m² 3–4 odwierty po 90–150 m około 300–450 m

Przewiń tabelę w bok →

W praktyce nie zawsze korzystniej jest wykonać wiele bardzo płytkich otworów. Mogą one szybciej odczuwać wychłodzenie gruntu i wymagają zachowania odstępów. Często lepszy rezultat daje mniejsza liczba głębszych odwiertów, o ile pozwalają na to warunki geologiczne, sprzęt i przepisy.

Odwierty powinny być rozdzielone tak, aby ograniczyć wzajemne wychładzanie gruntu. W materiałach projektowych często przyjmuje się odstępy rzędu 6–8 m, lecz ostateczna wartość wynika z długości sond, parametrów gruntu i układu działki. Jeżeli system ma także obsługiwać chłodzenie pasywne, projektant powinien uwzględnić dodatkowe obciążenie dolnego źródła.

Jak geologia zmienia wymaganą głębokość?

Przewodność cieplna gruntu określa, jak łatwo ciepło przepływa z podłoża do sondy. Grunt wilgotny lub skała o dobrych właściwościach cieplnych może dostarczać więcej energii z jednego metra niż suchy piasek. W efekcie przy takim samym zapotrzebowaniu budynku potrzebna długość odwiertów może być różna.

Na dobór parametrów wpływają przede wszystkim:

  • rodzaj i ułożenie warstw geologicznych, w tym piaski, gliny, żwiry oraz skały,
  • wilgotność podłoża i obecność wód gruntowych, które mogą poprawiać transport ciepła,
  • przewodność cieplna poszczególnych warstw, a nie tylko rodzaj gruntu przy powierzchni,
  • możliwość odprowadzania ciepła z gruntu podczas sezonu grzewczego i jego regeneracji latem.

W gruntach skalistych wiercenie może wymagać innego sprzętu i zwiększać koszt prac. Z kolei wysoki poziom wód gruntowych wymaga prawidłowego zabezpieczenia otworu oraz uwzględnienia wpływu prac na środowisko. Z tego powodu sama tabela mocy i głębokości nie zastępuje analizy geologicznej.

Jakie wymogi prawne dotyczą odwiertów?

Formalności wynikają przede wszystkim z Prawa geologicznego i górniczego i zależą od głębokości robót. Granicą, po której pojawia się obowiązek przygotowania projektu robót geologicznych, jest 30 m. Przekroczenie 100 m oznacza dodatkowe wymagania związane z planem ruchu zakładu górniczego.

Głębokość odwiertu Wymagana dokumentacja Organ lub tryb formalny
Do 30 m Zwykle brak projektu robót geologicznych na podstawie przepisów geologicznych Należy sprawdzić także inne przepisy i lokalne uwarunkowania
Powyżej 30 m do 100 m Projekt robót geologicznych Zgłoszenie właściwemu staroście, z zachowaniem ustawowego terminu na ewentualny sprzeciw
Powyżej 100 m Projekt robót geologicznych oraz dodatkowe dokumenty, w tym plan ruchu zakładu górniczego, gdy wymagają tego przepisy Właściwy organ administracji geologicznej oraz Okręgowy Urząd Górniczy w zakresie swoich kompetencji

Przewiń tabelę w bok →

Przykładowo odwiert o głębokości 40 m nie jest traktowany tak samo jak otwór do 30 m. Przed rozpoczęciem prac trzeba przygotować projekt robót geologicznych i dokonać wymaganego zgłoszenia. Przy planowaniu odwiertu powyżej 100 m należy wcześniej ustalić z geologiem i wykonawcą pełny zakres dokumentacji oraz właściwość organów.

Nie rozpoczynaj wiercenia wyłącznie na podstawie ustnej informacji wykonawcy. Brak wymaganego zgłoszenia lub dokumentów może prowadzić do wstrzymania robót, konieczności wykonania dodatkowych czynności administracyjnych i odpowiedzialności finansowej. Aktualne wymagania należy potwierdzić w starostwie oraz u osoby sporządzającej projekt, ponieważ znaczenie mogą mieć także lokalizacja, obszary ochronne i sposób prowadzenia robót.

Jak zaplanować odwierty krok po kroku?

Bezpieczna kolejność działań wygląda następująco:

  1. Oblicz zapotrzebowanie cieplne budynku – uwzględnij izolację, ogrzewaną powierzchnię, przygotowanie ciepłej wody i ewentualne chłodzenie.
  2. Wykonaj rozpoznanie geologiczne – określ warstwy gruntu, przewodność cieplną, poziom wód i możliwe utrudnienia wiertnicze.
  3. Przygotuj projekt instalacji – dobierz łączną długość sond, liczbę otworów, ich głębokość i odległości między nimi.
  4. Sprawdź formalności przed rozpoczęciem prac – dla odwiertów powyżej 30 m zleć przygotowanie projektu robót geologicznych i wykonaj wymagane zgłoszenie.
  5. Zleć wiercenie i wykonanie sond – wykonawca powinien udokumentować głębokość, sposób wypełnienia otworu oraz próbę szczelności instalacji.

Najczęściej rozsądny punkt wyjścia dla odwiertów pionowych stanowi zakres 70–150 m, ale ostateczny wynik powinien wynikać z projektu, nie z gotowej wartości przypisanej do każdego domu. Głębokość wpływa jednocześnie na wydajność, koszt i zakres formalności, dlatego decyzję trzeba podejmować na podstawie zapotrzebowania budynku oraz warunków geologicznych.

O autorze

Redakcja plusoutlet.pl

Redakcja PlusOutlet.pl przygotowuje poradniki dla osób, które planują, budują lub wykańczają dom. Opisujemy cały proces: od wyboru i przygotowania działki oraz formalności, przez grunt i fundamenty, po ogrzewanie i wykończenie wnętrz.

Wszystkie wpisy autora

Czytaj również