Nowoczesny salon z kuchnią

Układ otwarty – co to jest i jak wygląda schemat instalacji?

Autor: Redakcja plusoutlet.pl Opublikowano Czas czytania: 4 min

Układ otwarty to instalacja centralnego ogrzewania, w której woda ma stały kontakt z atmosferą przez otwarte naczynie wzbiorcze umieszczone w najwyższym punkcie systemu. Naczynie przejmuje przyrost objętości wody podczas nagrzewania i ogranicza ryzyko nadmiernego wzrostu ciśnienia. Taki układ często stosuje się przy kotłach na paliwo stałe, ponieważ spalania drewna czy węgla nie można przerwać natychmiast.

Czym jest układ otwarty?

W instalacji otwartej woda kotłowa pozostaje pośrednio połączona z powietrzem. Kontakt ten zapewnia naczynie wzbiorcze, które odbiera zwiększającą się objętość wody podczas nagrzewania. Dzięki temu ciśnienie nie rośnie tak jak w szczelnie zamkniętym obiegu.

Obieg wody może działać grawitacyjnie albo wymuszenie, z wykorzystaniem pompy. W razie zaniku zasilania prawidłowo zaprojektowana instalacja może przejść na obieg grawitacyjny. To ważna cecha przy źródłach ciepła, które nadal oddają energię po zatrzymaniu pompy.

Jak wygląda schemat układu otwartego?

Najwyżej położonym elementem jest otwarte naczynie wzbiorcze. Łączy się ono z kotłem i instalacją rurami, które muszą pozostać drożne na całej długości. Każda z nich pełni inną funkcję:

  • Rura wzbiorcza – łączy instalację z naczyniem i umożliwia przejęcie przyrostu objętości wody.
  • Rura bezpieczeństwa – zapewnia bezpośrednią drogę od kotła do naczynia w razie przegrzania, wrzenia lub gwałtownego wzrostu objętości wody.
  • Rura przelewowa – odprowadza nadmiar wody z naczynia, gdy jej poziom przekroczy dopuszczalną wartość.
  • Rura odpowietrzająca – umożliwia odprowadzenie powietrza i pary z naczynia oraz instalacji.
  • Rura sygnalizacyjna – pozwala kontrolować poziom wody lub sygnalizuje przepełnienie naczynia.

W układzie z pompą obiegową stosuje się także zawór różnicowy. Przy prawidłowym doborze i montażu może on otworzyć drogę dla przepływu grawitacyjnego, gdy pompa przestanie działać z powodu awarii albo braku energii elektrycznej. Schemat powinien uwzględniać również możliwość odpowietrzenia instalacji oraz bezpieczne odprowadzenie przelewu.

Na rurze bezpieczeństwa, rurze wzbiorczej, przelewowej ani odpowietrzającej nie wolno montować zaworów odcinających. Zamknięcie którejkolwiek z tych dróg może przerwać zabezpieczenie kotła przed skutkami przegrzania.

Układ otwarty a zamknięty – czym się różnią?

Cecha Układ otwarty Układ zamknięty
Zabezpieczenie Otwarte naczynie wzbiorcze oraz drożne rury bezpieczeństwa i przelewowe Naczynie przeponowe, zawór bezpieczeństwa i pozostałe zabezpieczenia wymagane dla danego źródła ciepła
Ciśnienie Zależne głównie od wysokości słupa wody i ciśnienia hydrostatycznego Ciśnienie utrzymywane w szczelnym obiegu
Zalecane źródło ciepła Kotły na paliwo stałe oraz inne źródła, których nie można szybko wygasić Kotły gazowe, olejowe, elektryczne i przystosowane kotły stałopalne
Praca przy braku prądu Możliwa praca grawitacyjna, jeśli instalacja została do niej przygotowana Zwykle wymaga dodatkowych zabezpieczeń i zgodności z instrukcją źródła ciepła

Przewiń tabelę w bok →

Układ otwarty ma jednak kontakt wody z tlenem, dlatego elementy instalacji mogą być bardziej narażone na korozję. Z tego powodu trzeba kontrolować stan wody, temperaturę powrotu i zabezpieczenia kotła. Podstawą projektowania wodnych instalacji ogrzewczych jest między innymi norma PN-EN 12828, a szczegółowe rozwiązanie powinno uwzględniać dokumentację konkretnego urządzenia.

Jak bezpiecznie zamontować układ otwarty?

Naczynie wzbiorcze powinno znajdować się w najwyższym punkcie instalacji, zwykle nad źródłem ciepła. Jego orientacyjna objętość wynosi około 3–6% objętości wody w instalacji, ale ostateczny dobór zależy od projektu, pojemności zładu i parametrów systemu.

Przed uruchomieniem instalacji sprawdź następujące elementy:

  • Naczynie znajduje się w najwyższym punkcie układu i umożliwia prawidłowe odpowietrzenie.
  • Rura bezpieczeństwa ma właściwą średnicę, nie jest załamana i pozostaje drożna.
  • Na rurze bezpieczeństwa i wzbiorczej nie ma żadnych zaworów odcinających.
  • Naczynie oraz przewody poprowadzone w chłodnych pomieszczeniach są zabezpieczone przed zamarzaniem.
  • Średnice rur zostały dobrane do mocy kotła i rodzaju obiegu przez osobę mającą odpowiednie kwalifikacje.

Rury bezpieczeństwa powinny być wykonane z materiałów odpornych na temperaturę. Nie należy ich prowadzić w sposób, który może utrudniać swobodny przepływ wody lub pary. Szczególnie ważne jest zabezpieczenie naczynia na nieogrzewanym strychu. Zamarznięta woda może zablokować drogę rozprężania i pozbawić instalację podstawowej ochrony.

Jeżeli kocioł pracuje z pompą, trzeba przewidzieć zachowanie instalacji po jej zatrzymaniu. Zawór różnicowy może wtedy umożliwić przepływ grawitacyjny, ale nie zastępuje prawidłowo wykonanych rur bezpieczeństwa ani naczynia wzbiorczego.

W układzie mieszanym część otwartą można połączyć z zamkniętą za pomocą wymiennika płytowego. Takie rozwiązanie wymaga osobnego projektu, ponieważ oba obiegi mają własne zabezpieczenia i nie należy łączyć ich przypadkowo.

Kiedy wybrać układ otwarty?

Układ otwarty pozostaje uzasadnionym wyborem przede wszystkim przy kotłach na paliwo stałe, kominkach z płaszczem wodnym i innych źródłach, których nie da się natychmiast wyłączyć. Zapewnia naturalną drogę rozprężania oraz możliwość pracy grawitacyjnej, ale tylko wtedy, gdy naczynie i rury bezpieczeństwa zostały dobrane oraz wykonane zgodnie z projektem i wymaganiami technicznymi.

O autorze

Redakcja plusoutlet.pl

Redakcja PlusOutlet.pl przygotowuje poradniki dla osób, które planują, budują lub wykańczają dom. Opisujemy cały proces: od wyboru i przygotowania działki oraz formalności, przez grunt i fundamenty, po ogrzewanie i wykończenie wnętrz.

Wszystkie wpisy autora

Czytaj również